WEZYR
Najważniejszą osobą po faraonie, a zarazem najwyższym dostojnikiem w państwie był czati. Tłumaczy się go słowem wezyr, odpowiednio egzotycznym dla określenia dostojnika, którego obowiązki obejmowały tyle różnorodnych ról. Pochodzenie słowa czati rodzi wiele wątpliwości. Hieroglifem charakteryzującym ten najważniejszy z tytułów było pisklę kaczki lub gołębia z kikutami skrzydeł i rozdziawionym dziobem. Uważa się, że znak ten oznaczał męskość, a w tytule czati kaczę reprezentowało ideę Człowieka Egiptu, w przeciwieństwie do króla, który był bogiem. Określa to miejsce wezyra na samym szczycie społeczeństwa egipskiego, który pod względem sprawowanej władzy ustępował tylko faraonowi.
Godność wezyra powstała około połowy trzeciego tysiąclecia p.n.e. Piastował ją początkowo następca tronu, później urząd ten powierzano młodszym synom lub wnukom monarchy, by wreszcie stanowisko to mogły obejmować osoby spoza kręgu rodzinnego faraona. W okresie Średniego Państwa władza wezyra była niemal równa władzy faraona. W okresie Nowego Państwa było dwóch wezyrów: jeden Dolnego Egiptu z siedzibą w Memfis a drugi Górnego Egiptu z siedzibą w Tebach. Uważa się, że mogła to być oznaka osłabienia władzy centralnej i przyrost administracji.
Wezyr w imieniu faraona był zwierzchnikiem całej administracji w kraju, a także wymiaru sprawiedliwości, funkcje sądownicze bowiem pełnili urzędnicy administracyjni. Obowiązki wezyra były uciążliwe i bardzo rozległe, dlatego przechodzenie tej godności z ojca na syna miało miejsce tylko w przypadku nadzwyczajnych zasług. Wezyr wysłuchiwał informacji o stanie rolnictwa we wszystkich okręgach, sprawdzał spisy bydła, zapisywał dostawy żywności i dokonywał inspekcji zbiorników wody. Nadzorował wyrąb drzew, prace nad groblami i tamami oraz zbierał informacje na temat opadu deszczu i stanu Nilu. Wezyr był urzędowym archiwistą, dlatego wszystkie administracyjne dokumenty wymagały jego pieczęci. Ponadto tylko za jego zgodą można się było zapoznać z wybranymi dokumentami. Do niego należał też dobór obsługi królewskiego dworu i odprawa pałacowych posłańców. Władze podatkowe przysyłając mu swoje sprawozdania, oczekiwały wydania przez wezyra dowodu przyjęć do magazynów królewskich. Przeprowadzał też rekrutację do gwardii i czuwał nad przygotowaniami do objazdu państwa przez monarchę. Wezyr codziennie rano udawał się na posłuchanie do faraona, gdzie po zapytaniu o zdrowie mógł zdać relację ze spraw państwowych. Innym urzędnikiem biorącym dział w tych spotkaniach był kanclerz, który uprzednio otrzymywał dokładne sprawozdania od zarządzających poszczególnymi okręgami.
NAJWYŻSZY SĘDZIA
Wezyr był także najwyższym sędzią (stał na czele Kolegium Dziesięciu, najwyższego organu sądowego, a później także na czele utworzonego trybunału Sześciu Izb Sądowych), ale przy ferowaniu wyroków mniej chodziło mu o rzeczywistą sprawiedliwość, a więcej o interpretację woli faraona, głoszonej jego ustami. Bo nie można zapominać, że zarówno wezyr jak i przestępca, który przed nim stał, był tylko skromnym sługą boga. Rzeczywistym sędzią był faraon, podobnie jak był najwyższym kapłanem.
I to niemożność osobistego wnikania w każdy szczegół administracji państwowej skłaniała go do powoływania aparatu władzy. Co za tym szło, wezyr bywał pouczany, co uprzytamniało mu jego znikomość wobec pana. Jest wielce prawdopodobne, że wszelkie trudne decyzje konsultował z królem. W szczególności nie mógł nikogo skazać na śmierć bez zgody władcy. Od wezyra wymagano, by był stanowczy. Niejednego późniejsze pokolenia czciły jako bóstwo. Byli i tacy, którzy sami zajęli najwyższe miejsce w państwie.
W czasach Totmesa III pieczę nad imperium sprawował wezyr Rechmire- pierwsza osoba po królu. Jego grób należy do najpiękniejszych zabytków Teb, a biografia jest jednym z najważniejszych dokumentów pozwalających badać organizację państwa egipskiego w czasach rozkwitu. Początek biografii stanowi przemówienie siedzącego na tronie króla, który zwraca się do wezyra z następującymi instrukcjami: ,,Postrzegaj tego, który jest ci znany tak samo jak tego, którego nie znasz; tego, który jest blisko tak, jak tego, który jest daleko. […] Nie odprawiaj proszącego zanim nie rozważysz jego słów[…]. Nie złość się na człowieka niesłusznie, ale zapałaj gniewem, kiedy trzeba. [Wtedy] spraw, aby się ciebie bano. […] Szacunek należy się urzędnikowi, kiedy działa on sprawiedliwie [dosłownie: czyni maat]. Jeśli [zaś] sprawia, by się go bano miliony razy, ludzie uważają, że jest w nim coś złego.”
Urząd wezyra był niewątpliwie wielkim zaszczytem, ale był też ciężkim brzemieniem. Niech podsumowaniem będzie dalsza cześć biografii: ,,Bądź uważny we wszystkim, co się robi, bo [od tego zależy] stabilność całego kraju. Wezyrat nie jest przyjemny, o! zaprawdę jest gorzki jak piołun. To miedź, która okrywa złoto domu swego pana.”
