Nie sposób nie zgodzić się ze stwierdzeniem powtarzanym przez wielu autorów książek o starożytności, iż instytucja faraona była nie tylko najstarszą ale także najbardziej stabilną. Przetrwała ponad trzy tysiące lat, nigdy nie była kwestionowana, co więcej, w zdumiewający sposób integrowała obcych władców, czyniąc z nich ,,rasowych” faraonów. Jak twierdzi Erik Hornung: ,,Zawsze problematyczne rządy jednych nad innymi znalazły tutaj formę, która nie prowadziła do ucisku, choć skupiała pełnię władzy.”
Mimo, iż faraon był w Egipcie w zasadzie wszystkim- władcą, wodzem, arcykapłanem, sędzią czy wreszcie bogiem, ciężko jest w dostępnej literaturze wydobyć sedno i opisać istotę sprawy. W Egipcie życie faraonów było tak idealnie przedstawiane, że dzisiaj trudno o uchwycenie pewnych charakterystycznych cech osobowości, które odróżniałyby jednych władców od drugich. Źródłem naszych kłopotów z interpretacją ich życia jest brak jakichkolwiek królewskich biografii, tak popularnych wśród reszty społeczeństwa. Stąd też większość naszych źródeł, to relacje nie samego króla, tylko jego poddanych – możnowładców, pisarzy, robotników.
Łatwo jest w dostępnej literaturze przeczytać o skutkach myśli społeczno- politycznej Egiptu, o wielkich budowlach, czy dziwnych z naszego punktu widzenia, bóstwach. Gorzej ze znalezieniem informacji, dlaczego tak właśnie wyglądało życie w Egipcie i co spowodowało, iż cywilizacja ta, wysoko przecież rozwinięta, przez wieki była niedoceniana, w przeciwieństwie do kultur starożytnej Grecji czy Rzymu. A nie można zaprzeczyć, iż wszystkie kultury starożytne czerpały z dorobku wypracowanego w Egipcie. Biblijny Mojżesz wychowywał się na dworze faraona, biblijna triada, przywodzi na myśl religię starożytnego Egiptu. Grecy bogato opisywali swoje podróże nad Nil, mieszkali tam, byli władcami…
KULTURA EGIPTU
Starożytny Egipt fascynuje i pobudza wyobraźnię, dlatego ze smutkiem trzeba zauważyć, iż szkoda, że podręczniki, nawet akademickie, ( może z wyjątkiem tych od historii) zaczynają się od omówienia kultury i literatury starożytnej Grecji. A przecież Egipt był krajem wysoko rozwiniętym, krajem piśmiennym, ma bogate zbiory pięknych utworów, w tym także poetyckich. Jego dzieje i dorobek kulturowy jest imponujący, architektura oryginalna, sztuka mistrzowska. Dlatego powstała ta strona, ten blog; żeby pokazać, że Grecja nie była pierwsza, choć to nie ujmuje jej wielkości. I żeby nakreślić obraz Egiptu nie od strony tej najbardziej znanej- piramid i mumii. Oraz po to, aby pokazać Egipt od strony jej mieszkańców, tych zajmujących boski tron. Bo przecież niejednokrotnie byli to ludzie światli, umiejący pisać i czytać, którzy pozostawili po sobie nauki, mogące świadczyć o ich filozofii życiowej i wzorcach postępowania. Dopiero wczytując się w dzieła starożytnych Egipcjan, widzimy, jak bardzo człowiek jest niezmienny, mijają epoki, stulecia, tysiąclecia, a my marzymy o pokoju, dążymy do szczęścia, szukamy odpowiedzi na wiele pytań, wierzymy w boga. Zmieniają się ustroje, państwa upadają, a człowiek jest w zasadzie taki sam.
Bogaty dorobek literatury w Polsce dotyczący Egiptu, to w dużej mierze piękne albumy z fotografiami zabytków, książki opisujące architekturę i sztukę, bądź historię Egiptu. Ciężko było znaleźć materiały, opisujące Egipt od strony jego myśli politycznej, czy jego filozofii. Faraon był najważniejszą osobą w państwie, ale autorzy książek lubią opisywać ,,zwykłych’’ ludzi i ich życie. Być może życie w cieniu pałacu wydaje się być mało atrakcyjne z punktu widzenia czytelnika, ponieważ nie możemy się z nim utożsamiać. Myślę jednak, że udało się wybrać z literatury to, co ważne i ciekawe, bogato wzbogacając cytatami. Chodziło o pokazanie, że słowa ludzi sprzed tysięcy lat też mogą nieść za sobą mądrą naukę, zadziwić czy wzruszyć.
LITERATURA
Ostatnie moje wpisy dotyczące roli faraona, historii Egiptu czy jego warstw społecznych zostały zaczerpnięte z literatury.
Zamieszczę poniżej te książki, z których czerpałam informacje. Dla zainteresowanych. Oczywiście, że książek jest dużo więcej. Chociaż i tak uważam, że w Polsce wydaje się zdecydowanie zbyt mało książek poświęconych tej wielkiej kulturze.
- W. Bator, Myśl starożytnego Egiptu, Kraków 1993,
- W. Bator, Religia starożytnego Egiptu, Kraków 2004,
- J. Baszkiewicz, F.Ryszka, Historia doktryn politycznych i prawnych, Warszawa 1970,
- Człowiek Egiptu, red. S. Donadoni, Warszawa 2002,
- C. Desroches- Noblecourt, Tutanchamon, Warszawa 1980,
- L. Dubel, J. Malarczyk, Historia doktryn politycznych i prawnych, Lublin 1996,
- Egipt. Bogowie i faraonowie, wyd. Amer.Com, 2005,
- G. Górski, S. Salmonowicz , Historia ustrojów państw, Warszawa 2001,
- N.Grimal, Dzieje starożytnego Egiptu, Warszawa 2004,
- E. Hornung, Jeden czy wielu?: Koncepcja Boga w starożytnym Egipcie, Warszawa 1991,
- S. Ikram, Śmierć i pogrzeb w starożytnym Egipcie, Warszawa 2004,
- Ilustrowana Historia Świata t.1, Wyd. Hachette, 2005,
- P. Johnson, Cywilizacja starożytnego Egiptu, Warszawa 1997,
- K.Kitchen, Ramzes Wielki i jego czasy, Warszawa 2002,
- K. Krasowski, B.Lesiński,, Powszechna historia państwa i prawa,
- A. Krzemińska, Miłość w starożytnym Egipcie, Warszawa 2004,
- J. Lipińska, W cieniu piramid, Wrocław 2003,
- J.E. Manchip White, Starożytny Egipt: jego kultura i historia, Wrocław 1976,
- P. Montet, Życie codzienne w Egipcie w epoce Ramessydów, Warszawa 1964,
- A.Niwiński, Bóstwa, kulty i rytuały starożytnego Egiptu, Warszawa 2004,
- A. Niwiński, Mity i symbole starożytnego Egiptu, Warszawa 2001,
- T. Schneider, Leksykon faraonów, Warszawa- Kraków 2001,
- Słownik współczesnego języka polskiego, red. B. Dunaj, Warszawa 1996,
- Starożytny Egipt, red. A. Szczudłowska, Warszawa 1976,
- Tajemnice papirusów, red. J. Lipińska, Wrocław 2005,
- J.Tyldesley, Nefertiti: słoneczna królowa Egiptu, Warszawa 2003,
- J. Tyldesley, Ramzes Wielki, Warszawa 2002,
- H. Wilson, Lud faraonów od wieśniaka do dworzanina, Warszawa 1999,
- J. Wolski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 1992,
- P. Vandenberg, Klątwa faraona, Warszawa 2005.
…cdn…
Skomentuj