Dla Egipcjanina bardzo ważne było jego imię. Ono nadawało tożsamość, a jego przetrwanie na naszym świecie gwarantowało nieśmiertelność w zaświatach. Nie inaczej było z władcą Egiptu- imię, a raczej wiele imion odzwierciedlających aspekty władzy, były wyrazem czci oddawanej poszczególnym bóstwom i zapewniały faraonowi nieśmiertelność. Najskuteczniejszą formą walki z niechcianymi na tronie władcami, było wymłotkowywanie, zacieranie czy zamalowywanie ich imion przez następców na tronie Egiptu. Skazywało to takich królów na wieczne zapomnienie i niebyt.
Egipskiego władcę nazywamy za Grekami faraonem. Greckie słowo farao pochodzi od egipskiego per-aa, czyli „wielki dom”. Terminem tym, który początkowo oznaczał pałac królewski, od czasów XVIII dynastii zaczęto określać samego króla. Na podobnej zasadzie dzisiaj funkcjonują takie pojęcia jak „Biały Dom” czy „pałac Buckingham”, oznaczające urząd prezydenta Stanów Zjednoczonych i brytyjską królową.
W okresie Nowego Państwa każdy król Egiptu przy wstąpieniu na tron zyskiwał pięć imion ( tytułów), które miały formę krótkich zdań. Przykładem niech będzie imię tronowe władcy XIX dynastii- Ramzesa II. Po wstąpieniu na tron Ramzes II stał się:
- Królem Horusem, Potężnym Bykiem, Ukochanym Prawa i Prawdy.
- Władcą Obydwu Krajów, Obrońcą Egiptu, Który Poskramia Obce Kraje.
- Złotym Horusem, Bogatym w Lata, Wielkim w Zwycięstwach.
- Królem Górnego i Dolnego Egiptu, Usermaatre [ Setepenre nosił od drugiego roku samodzielnych rządów].
- Synem Re, Ramzesem II, Ukochanym Amona.
To, że zaczyna się od imienia Horusa, jest uzasadnione. Już we wczesnodynastycznych czasach władca znany był pod tym imieniem, gdyż stanowiło ono szczególną personifikację Horusa, wybraną przez faraona dla osobistego użytku na ziemi. Każdy kolejny władca Egiptu był ziemskim Horusem, „Horusem w pałacu” – jak określa go historycznie najstarsze, i zawsze podawane jako pierwsze, imię w tytulaturze królewskiej.
Drugie z kolei następowało imię Nebty lub imię Dwóch Pań. Chodziło tu o boginię-sępa Nechbet z Górnego Egiptu i boginię-kobrę Dolnego Egiptu z miejscowości Buto. Tytuł ten podkreślał wpływ faraona na zjednoczenie Dwóch Krajów.
Trzecią częścią królewskiej tytulatury jest tzw. złote imię (wcześniej czytane jako imię złotego Horusa), którego dokładne znaczenie jeszcze nie jest znane. Prawdopodobnie określało ono króla jako formę boga solarnego lub odwoływało się do idei, że bogowie mają ciała ze złota. Interpretacja tego imienia jako „Złotego Horusa”, wiążąca jego sens z dominacją Horusa nad Sethem, jest oparta na późnych źródłach, nieodzwierciedlających, jak się wydaje, pierwotnego znaczenia.
Ostatnie z tych imion, znane było jako nomen. Imię to, nadane królowi przy urodzeniu, było używane przez jego najbliższą rodzinę nawet po wstąpieniu na tron. Poprzedzające je imię, imię tronowe lub prenomen, było imieniem używanym w korespondencji dyplomatycznej. Było to imię oficjalne, stąd władcy innych krajów zwracali się do Ramzesa jako do Usermaatre (User-Maat-Re, dosłownie ,,Mocny w Prawdzie Re”).
Król Górnego i Dolnego Egiptu (nesut biti), dosłownie „Ten, który związany jest z trzciną i pszczołą”, czyli imię tronowe, przybierane było przez faraona podczas wstąpienia na tron.
Nomen i prenomen faraonów pisano w kartuszu, czyli owalnej pętli służącej do ochrony, co było wyróżnikiem imion wszystkich faraonów i niektórych królowych. Warto wspomnieć, iż to właśnie imiona królewskie Ptolemeusza i Kleopatry wpisane w kartusz, przyczyniły się do rozszyfrowania pisma hieroglificznego przez Jeana Francois Champolliona w 1822 roku. Słowo ,,kartusz” jest pochodzenia francuskiego, oznacza ,,nabój”, który swym wydłużonym kształtem przypomina wspomniany egipski przedmiot. Właściwe egipskie znaczenie tego wyrazu dotyczy ,,koła” i za I dynastii kartuszem było po prostu królewskie imię wpisane w krąg glinianej pieczęci. Niektórzy uważają, że jest to podwójnie złożony sznur ze związanymi końcami. Sugerowałoby to, że faraon rządził wszystkim, co było ,,okrążone przez słońce” ; zarys kartusza przedstawiał dzienny bieg słońca po niebie.
Ramzes II, którego imię własne (Ramessu) także odwoływało się do boga słońca (Ra-mes-su oznaczało „Re/Ra- /stosowane wymiennie/ zrodził/stworzył go”), wstępując na tron, przybrał imię User-ma’at-Re-Setep-en-Re, co można przetłumaczyć jako „Re jest potężny dzięki Ma’at (albo: Ten, który jest potężny dzięki Ma’at Re), Wybrany przez Re”.
Imiona i łączące się z nimi elementy tytulatury były uzupełniane przez rozliczne epitety: ,,Doskonały Bóg”, ,,Pan Obydwu Krajów”, ,,Pan Rytuałów” czy ,,Pan Koron”. Mogły się one pojawiać również przed kartuszami, poprzedzając imię tronowe. Oprócz nich istnieją władca był: Ukochanym przez Amona-Re, Ukochanym przez Bogów, Horusem o Silnym Ramieniu czy Władcą Teb. Tytulatura z reguły kończyła się zwrotem typu: ,,Obdarzony życiem wiecznym”.
W oficjalnych tekstach w odniesieniu do władcy używano sformułowania hem ef, „Jego Majestat”. Gdy w dokumencie lub utworze literackim pojawiało się imię królewskie lub określenie per-aa, zazwyczaj następowała po nim formuła „oby żył, oby mu się wiodło i oby był zdrowy”.
Warto zauważyć, że niektóre imiona nosili zarówno faraonowie, jak i zwykli Egipcjanie. Np. Amenhotep. Różnica była jedna- imię noszone przez Egipcjanina nie było wpisywane w kartusz. A dostojnicy przyjmowali czasem imiona, które zawierały w sobie imię faraona, np. Chufu-Anch, które można przetłumaczyć jako ,,Niech żyje Cheops”.
Imiona tronowe faraonów to jednocześnie rodzaj religijnej, filozoficznej i politycznej deklaracji. Są łatwe do odczytania, ale jednocześnie trudne do jednoznacznej interpretacji. Aż do XIX dynastii każdy kolejny władca konstruował swoje imię inaczej niż poprzednicy, korzystając jednak z pewnego zasobu najistotniejszych pojęć związanych z religią i ideologią władzy. Ponieważ imiona te jednocześnie miały przekazać dużo treści ale zmieścić się w małym kartuszu, siłą rzeczy nie mogły być rozbudowane. Ich przekaz mimo użycia zazwyczaj trzech znaków był niezwykle głęboki i wielowarstwowy. Struktura składniowa została siłą rzeczy ukryta i nierzadko nie wiadomo, czy mamy do czynienia z rzeczownikiem, czasownikiem czy przymiotnikiem, a użyte słowa są wieloznaczne. Daje to pole do różnych interpretacji i powoduje, że pokolenia egiptologów dyskutują nad właściwym rozumieniem i tłumaczeniem imion tronowych.
O ważnej roli jaką odgrywało imię w starożytnym Egipcie, niech dodatkowo świadczy fakt, że faraonowie z całej XX dynastii (z jednym wyjątkiem) nosili imię Ramzes, próbując naśladować Ramzesa II i mając nadzieję na tak długie i spektakularne panowanie, jak ich wielki poprzednik. Władcy umieszczali także swe imiona na monumentach własnych i tych, które były dziełem ich poprzedników. Posuwali się niekiedy do uzurpacji – zastępując własnym podpisem imiona fundatorów budowli czy rzeźby, w ten sposób przypisując sobie zasługę ich stworzenia.
cdn…
Skomentuj